Szukaj
  • Paweł

Problem alkoholowy w rodzinie, a rozwój dzieci

Współuzależnienie jako skutek nadużywania alkoholu w rodzinie


Wpływ alkoholu na organizm człowieka jest bezsporny. Oddziałuje on na kilka płaszczyzn zdrowotnych, tj. degraduje wyższe czynności nerwowe, negatywnie wpływa na obwodowy system nerwowy, na układ pokarmowy, układ krążenia i układ oddechowy. Negatywnymi skutkami zażywania alkoholu mogą być nawet problemy psychiczne[1]. Najczęściej spotykanymi zaburzeniami, które zgłaszają osoby uzależnione od alkoholu, są zaburzenia pamięci. Równolegle stwierdza się u wielu osób zaburzenia zainteresowań, myślenia, szybkie męczenie się pracą umysłową, znacznie oporną koncentrację uwagi. Znamienne są ponadto takie objawy jak: zwiększona drażliwość, trudności w opanowywaniu agresji i zmienność nastroju. Jednakże dużo poważniejszym zagadnieniem jest wpływ jaki ma alkoholizm na funkcjonowanie rodziny jako całości, zwłaszcza dzieci.



Dość poważnym skutkiem nadużywania alkoholu w rodzinie jest występowanie, tzw. współuzależnienia. Dotychczas pomimo nagminnie stosowania tego terminu nie udało się stworzyć powszechnie stosowanej definicji. Według Lidii Cierpiałkowskiej najbardziej szeroką definicję podaje Cermak, który twierdzi:

„[…] jeśli psychologiczno – fizyczne funkcjonowanie jednostki jest zależne od, bądź podlega kontroli poprzez osoby, które są zależne od, bądź kontrolowane przez takie siły jak uzależnienie od środków psychoaktywnych, zaburzenia obsesyjno – kompulsywne, bądź jakąkolwiek chorobę somatyczną (np. cukrzyca, choroba nowotworowa) to występują tutaj symptomy współuzaleznienia […]”[2].

Zniekształcony stosunek do siły woli i sprawowania kontroli, osoba współuzależniona często ma trudności w rozróżnianiu sytuacji i spraw, na które ma wpływ od tych, na które wpływu nie ma. Natomiast jest przekonana, że może jedynie wolą kształtować bieg życia swojego i innych ludzi. Porażki w tej dziedzinie np. wywarcie wpływu na alkoholika, aby przestał pić jedynie zwiększają jej wysiłki. R. Cialdini w pracy „Wywieranie wpływu na ludzi” nazwał taką sytuację pułapką konsekwencji. Pułapka polega na tym, iż czym dłuższe zaangażowanie w jakąś czynność – tym trudniej się z tej czynności wycofać. Osoba współuzależniona w powstrzymanie alkoholika od picia wraz z upływem czasu wkłada coraz więcej sił i poświęca coraz więcej czasu. Tak jak alkoholik jest przekonany, że w każdej chwili może zerwać z piciem, tak osoba współuzależniona jest przekonana, że jest w stanie doprowadzić, aby jej bliski przestał pić. W tym celu manipuluje własnymi zachowaniami i uczuciami, aby odciągnąć osobę uzależnioną od alkoholu. Wraz z upływem czasu, a co za tym idzie pogłębieniem się współuzależnienia, osoba taka albo podtrzymuje złudzenie siły lub też kompletnie rezygnuje z jakichkolwiek działań[3].


Zacieranie się granic własnej tożsamości


Aby współuzależniona osoba czuła się dobrze, jej partner musi być zadowolony lub też reagować w akceptowany przez nią sposób. Wynika to m. in. z tego, że osoby takie nie są w stanie utrzymać względnie ustabilizowanego poczucia własnej wartości. U nich nie tyle zaspokojenie własnych potrzeb świadczy o dobrym samopoczuciu, co zaspokojenie potrzeb partnera.


Rozbudowany system zaprzeczania, który dodatkowo podtrzymywany jest przez mechanizmy obronne takie jak projekcja, przemieszczenie, racjonalizacja i inne.


Projekcja – polega na przypisywaniu innym osobom lub rzeczom właściwości, myśli, uczuć, postaw i pragnień, których jednostka w sobie nie akceptuje.


Przemieszczenie – za pomocą tego mechanizmu energia zostaje przeniesiona z właściwego obiektu na element zastępczy np. ptak, który nie może dosięgnąć swojego rywala dziobie gałąź obok, ojciec po nieprzyjemnej rozmowie z szefem po powrocie do domu wyładowuje swoją złość na żonie i dzieciach.


Racjonalizacja – usprawiedliwianie przyczyny (szukanie logicznego wyjaśnienia), której prawdziwy mechanizm jest nieznany, a źródła zachowania leżą poza kontrolą tej osoby. Tak jak alkoholicy zaprzeczają swojemu uzależnieniu i twierdzą, że mają kontrolę nad piciem, tak osoby współuzależnione zaprzeczają własnej bezsilności wobec zachowań osoby uzależnionej. Często z uporem maniaka poszukują sposobu na zmuszenie alkoholika aby ten przestał pić. Zaprzeczanie służy obronie pozytywnego obrazu własnej osoby[4].


Lęk w bliskich kontaktach osobistych


Współuzależnione osoby często utożsamiają bliskość z uległością, a intymność z zanikiem odrębności partnerów. Niewyraźne stają się psychologiczne granice, mają trudności w określeniu, kim są i czego pragną. W związku przyjmują za własne cudze pragnienia, postawy. Pozwala to na dookreślenie własnej tożsamości. W relacjach intymnych często popadają w pułapkę, która polega na tym, że z jednej strony towarzyszy im lęk przed pochłonięciem, z drugiej przed odrzuceniem. Osoba z takim dylematem zazwyczaj próbuje przejąć kontrolę nad całą relacją[5].


U takich osób pojawia się również tendencja do wikłania się w bliskie związki z osobami przejawiającymi zaburzenia osobowości, uzależnionymi itp. Wchodzenie w takie związki oznacza chęć oddania przez osobę współuzależnioną władzy nad poczuciem własnej wartości w ręce partnera, spotyka to się z narcystyczną potrzebą czucia się kimś szczególnie ważnym – potrzebą taką charakteryzują się osoby o zaburzonej osobowości i uzależnione. Relacje takie przynajmniej na początku wydają się wyjątkowo atrakcyjne i są zazwyczaj bardzo trwałe[6].


Alkoholizm w rodzinie jako źródło dysfunkcji psychicznych rozczarowań i frustracji u dzieci


W rodzinie z problemem alkoholowym, u dzieci powstają dysfunkcje psychiczne, poznawcze, emocjonalne i społeczne, które prowadzą do określonego typu zaburzeń osobowości czy dysfunkcjonalnych wzorów zachowania. Wpływ nadużywania alkoholu na rozwój dziecka szczególnie we wczesnym okresie jego rozwoju może wiązać się ze stylem przywiązania. Według koncepcji stylów przywiązania J. Balbiego:

„Jeśli te doświadczenia mają charakter pozytywny, czyli matka jest wystarczająco zaangażowana i empatyczna na ujawniane przez dziecko potrzeby wtedy kształtuje się bezpieczny styl przywiązania […] Jeśli matka jest nieobecna, bądź nie angażuje się w utrzymanie relacji z dzieckiem, albo jej zachowania są chaotyczne i zmienne (na przykład jest nieobecna albo porzuca dziecko), wtedy internalizacja tych relacji staje się podstawą tworzenia pozabezpieczanych stylów przywiązania”[7].

Życie w rodzinie dotkniętej problemem alkoholowym jest przyczyną wielu przykrości, rozczarowań i frustracji jej członków. Najbardziej cierpią dzieci, ponieważ to właśnie one są szczególnie narażone na skutki braku realizacji podstawowych funkcji rodziny. Prowadzi to do deformacji rozwoju, pociąga za sobą negatywne skutki emocjonalne, zaniżone osiągnięcia intelektualne i ambicje. Dysfunkcjonalność jest również zagrożeniem dla społeczeństwa, powoduje bowiem wzrost dewiacji i przestępczości wśród dzieci, młodzieży i dorosłych. Jest źródłem psychopatii, przestępstw przeciwko rodzinie, osamotnienia, a nawet samobójstw. Można to zauważyć obserwując takie zjawiska, jak nieprzystosowanie do życia społecznego, brak szacunku do siebie i otoczenia, brak tolerancji, przemoc i agresja w kontaktach z ludźmi[8].


Efekty uboczne zetknięcia się z alkoholem są tym poważniejsze, im dziecko wcześniej zetknie się z alkoholizmem rodziców. W okresie wczesnego dzieciństwa jeszcze szybciej rozwijają się cechy dysfunkcyjności, które normalnie pojawiają się u dzieci w starszym wieku. Dlatego też dzieci, które stykają się z problemem alkoholizmu już od urodzenia, są szczególnie narażone na negatywne wpływy choroby alkoholowej. Dzieci takie zaliczają się do potencjalnej grupy ryzyka, jeśli chodzi o uzależnienie od alkoholu w przyszłości (jak również innych substancji psychoaktywnych). Są one szczególnie narażone na negatywne efekty długotrwałego stresu, co w dorosłym życiu skutkuje zaburzeniami strefy emocjonalnej[9].


W źle funkcjonującej rodzinie, rodzice zamiast wspierać i ochraniać swoje potomstwo, ignorują je lub atakują za to, że takie właśnie jest. W takich przypadkach dzieci rozwijają w sobie dysfunkcjonalne cechy samozachowawcze, wmawiając sobie przy tym, że rodzice mają rację. Przystosowują się, żeby nie ulec niszczycielskiej mocy wpajanego im poczucia niskiej wartości. Przybieranie takiej postawy obronnej powoduje, że jako dorosłe osoby same stają się rodzicami dysfunkcjonalnymi.


Alkoholizm w rodzinie jako problem dzieci już od etapu niemowlęctwa


W rodzinie dotkniętej alkoholizmem sytuacja niemowląt jest szczególnie trudna, ponieważ ich ufność wobec rodziców jest wystawiona na próbę już od pierwszego dnia życia. Wynika to z faktu, że rodzice są zbyt zajęci alkoholizmem i nie są w stanie w odpowiedni sposób pełnić roli żywicieli oraz opiekunów dla swojego potomstwa. Małe dzieci żyjące w takiej rodzinie już we wczesnym etapie życia zaczynają wykazywać objawy współuzależnienia, ponieważ ich autonomia nie może dojść do głosu. O ile więc nie zostaną poddane terapii, problemy związane z kontrolą oraz negatywnym stosunkiem do autorytetów zostaną przeniesione w dorosłą osobowość. Każde dziecko we wczesnym dzieciństwie musi przyswoić sobie zasady współżycia społecznego jak również umiejętność odróżniania dobra od zła. W rodzinie dotkniętej alkoholizmem nie ma takiej możliwości, ponieważ zasady te zmieniają się z dnia na dzień, w związku z czym dziecko nie wie jaka zasada będzie obowiązywać danego dnia[10].


Skutki alkoholizmu w rodzinie oraz sposoby rozwiązania problemu


Można wyróżnić wiele destrukcyjnych skutków zjawiska alkoholizmu w rodzinie, które określa się mianem patologii społecznej. Jednym z przykładów patologii społecznej są zachowania agresywne, które według Eliota Aronsona są zachowaniami intencjonalnymi, które ukierunkowane są na zranienie lub sprawienie bólu, który może mieć charakter werbalny lub fizyczny. Jeśli u jednostki tego typu zachowania są częste, określa się ją jako agresywną albo przejawiającą agresywność. Jest więc to pewna właściwość osób, która została nabyta oraz utrwalona w procesie rozwoju, jak również na podstawie społecznego uczenia się. Takie zachowania są często nieadekwatne do zaistniałego bodźca[11].


Genezę zachowań agresywnych tłumaczy się na wiele sposobów. Może ona wynikać z instynktu. Oznacza to, że człowiek rodzi się z „instynktem walki”. Oznacza to, że sama agresja nie jest zjawiskiem szkodliwym, ponieważ zachowania agresywne mogą występować w różnej formie i natężeniu, często akceptowalnym z punktu widzenia społeczeństwa. Inni badacze wskazują na związek pojawiający się pomiędzy agresją, a uczuciem frustracji, kolejni natomiast tłumaczą ją jako nabyty popęd lub nawyk[12]. W przypadku alkoholizmu w rodzinie agresja może być wynikiem nieradzenia sobie ze swoimi problemami lub kwestią utrwalonych schematów przekazanych dzieciom przez rodziców.


Chcąc pomóc dziecku pochodzącemu z rodziny dotkniętej alkoholizmem nie można skupiać się wyłącznie na danym dziecku, ponieważ w takim przypadku terapia może okazać się mało efektowna. Problem dotyczy całej rodziny, więc konieczne jest stworzenie dziecku środowiska sprzyjającemu odpowiedniemu rozwojowi osobowości. Zadanie to podejmowane jest przez pracownika socjalnego, który w swojej pracy stosuje szereg zabiegów mających na celu wspieranie rodziny, przy użyciu różnych metod i narzędzi[13].


Podsumowując, alkoholizm jest problemem, który dotyka nie tylko samego uzależnionego ale również, a może przede wszystkim, osoby z jego najbliższego otoczenia. Problemem jest to, że w Polsce istnieje społeczne przyzwolenie na nadużywanie alkoholu, stąd omawiany problem może być bagatelizowany.

[1] Ł. Szczygieł, Psychofarmakoteriapia uzależnienia od alkoholu, Gazeta farmaceutyczna, nr 8/2008, s. 24-26.


[2] L. Cierpiałkowska, M. Ziarko, Psychologia uzależnień-alkoholizm, Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010, s. 213.


[3] Ibidem, s. 215-217.


[4] Ibidem, s. 232.


[5] Ibidem, s. 232-235.


[6] Ibidem, s. 245.


[7] Ibidem, s. 257.


[8] S. Badora, B. Czeredecka, D. Marzec, Rodzina i formy je j wspomagania, Impuls, Kraków 2001, s. 55.


[9] W. Ławska, G. Dębska, H. Kaducáková, Dzieci w rodzinie alkoholowej, https://repozytorium.ka.edu.pl/bitstream/handle/11315/707/Lawska_Debska_Kaducakova_Dzieci_w_rodzinie_alkoholowej_2012.pdf?sequence=1, dostęp: 20.12.2019.


[10] Ibidem.


[11] D. Wójcik, Środowisko rodzinne a poziom agresywności młodzieży przestępczej i nie przestępczej, Wrocław Warszawa – Gdańsk, Kraków, Ossolineum 1997, s. 10.


[12] J. Danilewska, Agresja u dzieci – szkoła porozumienia, WSiP, Warszawa 2002, s. 17-20.


[13] E. Dybowska, K. Wojtanowicz, System wspierania i formy pracy z rodziną, Regionalny ośrodek polityki społecznej, Kraków 2013, s. 5.

0 wyświetlenia

Serwis Skribado.pl gwarantuje każdemu Klientowi pełną oraz całkowitą anonimowość i dyskrecję, jednak materiały edukacyjne mojego autorstwa mogą być wykorzystane wyłącznie w sposób nie naruszający przepisów Prawa Autorskiego oraz Art.272 KK. Moja praca ma na celu przyspieszenie procesu nauki i jest całkowicie zgodna z polskim prawem. Serwis nie ponosi odpowiedzialności za dalsze użytkowanie i sposób ich wykorzystania.

 Copyright © 2020 Skribado.pl - pisanie wzorów prac zaliczeniowych, licencjackich i magisterskich, copywriting

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now