Szukaj
  • Paweł

Twórczy rozwój dziecka

Rozwój twórczości dziecka nie jest czymś, co przebiega samoistnie


Gdyby tak było, nie byłaby potrzebna tak szeroka i rozbudowana teoria na ten temat, jaką można znaleźć w dostępnej obecnie literaturze. Przez odpowiednie wychowanie można natomiast zachęcać dziecko do twórczości, która nawet jeśli nie uczyni go w przyszłości wielkim artystą, to na pewno zwiększy stopień jego kreatywności.



Proces twórczy,


w którego skład może wchodzić rysowanie, malowanie lub konstruowanie jest aktem niezwykle złożonym i trudnym, ponieważ polega na łączeniu znanych sobie elementów, nie raz będących od siebie całkowicie różnymi, w jedną całość. Dzięki twórczości dziecko może nie tylko zwiększać swoją kreatywność ale również uzewnętrzniać swoje uczucia, myśli oraz spostrzeżenia[1].


Zagadnienie twórczości stało się bardzo popularne w nauce w ubiegłym wieku. Badacze próbowali zdefiniować osobowościowe determinanty twórczości. Według psychologii humanistycznej osobowość twórcza łączy w sobie różne umiejętności poznawcze, uczuciowe oraz behawioralne, wśród których wymienić można otwartość umysłu, zdolność dziwienia się, umiejętność koncentracji uwagi, brak obawy przed nieznanym, zainteresowanie grami i zabawami, życzliwe poczucie humoru, spontaniczność oraz ekspresja. Morris I. Stein stworzył syntezę dostępnych wyników badań, na podstawie których wyróżnił cechy, które determinują zdolność tworzenia. Doszedł do wniosku, że z jednostkami twórczymi łączą się cechy przywódcze, takie jak inicjatywa, niezależność, stanowczość, konstruktywny krytycyzm, mniejsza konwencjonalność i zahamowania[2].


Jest to również temat o tyle ważny, że współczesne społeczeństwo konsumpcyjne oraz system edukacji kładą nacisk głównie na zdobywanie i przyswajanie konkretnych informacji. Przez kilkanaście lat życia człowiek jest przystosowywany do objęcia w przyszłości nowych funkcji społecznych i zawodowych. Po skończeniu szkoły idzie do pracy, w której wykonuje konkretne, narzucone mu z góry czynności. W większości zawodów nie ma miejsca na kreatywność. W szkole takie przedmioty jak plastyka, sztuka czy muzyka również są traktowane w sposób pobieżny, jako mało znaczące. W ten sposób pomijany jest wszechstronny rozwój osobowości. W szkole za uczniów dobrych uznaje się te osoby, które są w stanie w odpowiednio krótkim czasie magazynować wystarczającą ilość informacji by potem odtworzyć je na zawołanie. Osoby takie uznaje się za przygotowane do życia społecznego, jednakże taki sposób edukacji wcale nie oznacza, że ludzie ci wyrosną na ludzi przedsiębiorczych i kreatywnych[3].


Wielowymiarowość inteligencji


O zjawisku tym świadczyć może również uprzywilejowanie jednego czynnika w rozwoju człowieka – inteligencji. Pomijane jest natomiast to, że inteligencja może mieć różne wymiary. Wystarczy spojrzeć na obecne testy inteligencji, które uwzględniają jedynie zdolność logicznego myślenia, poprzez rozróżnianie lub dopasowywanie do siebie różnych elementów geometrycznych. Małą wagę natomiast przykłada się do takich umiejętności jak dostrzeganie różnych problemów, szukanie na nie odpowiedzi jak również dostrzeganie kształtu oraz porządku interioryzacji, jak również szukanie nowych związków pomiędzy rzeczami. Inaczej mówiąc zbyt mało uczy się samodzielności, ciekawości świata i poszukiwania rzeczy nowych. Uczniowie liczą natomiast, że w sposób bierny otrzymają wszystkie informacje od nauczyciela[4].


Rozpoczęcie wychowania związanego z procesem twórczym dziecka powinno się zacząć od jak najwcześniejszych lat życia


Związane jest to z tym, że dziecko działa w sposób swobodny oraz spontaniczny. Bardzo często wiedza nie jest mu potrzebna do rzeczy, których się uczy. Podobnie to o czym wie lub nie wie nie musi być mu niezbędne w procesie twórczym. Dlatego też najważniejszym elementem aktu tworzenia jest właśnie działanie, natomiast wiedza jest czymś wtórnym. Powstrzymywanie dziecka przed tworzeniem do czasu, kiedy zdobędzie ono wiedzę w tej dziedzinie jest najlepszym sposobem do zahamowania jego rozwoju[5].


Stosunek pomiędzy artystą oraz jego środowiskiem to podstawowy składnik procesu twórczego


Takie czynności jak rysowanie, malowanie oraz konstruowanie są procesami asymilacji oraz projekcji. Dziecko (jak również ludzie dorośli) przyswajają za pomocą swoich zmysłów tysiące informacji, które następnie ulegają dopasowaniu do psychicznego „ja” by następnie zostało im nadane nowe znaczenie w postaci dzieła artystycznego. Lowenfeld pisze, że do aktu twórczego potrzebna jest interakcja pomiędzy symbolami, psychiką oraz otaczającym go środowiskiem. Przykładowo, podstawą kształcenia w szkole podstawowej jest alfabet składający się z 26 liter oraz 10 cyfr. Łącznie jest to 36 abstrakcyjnych elementów, które dziecko z czasem uczy się łączyć w słowa, zwroty i coraz bardziej skomplikowane zdania. Jednakże sama umiejętność złożenia słowa nie oznacza jeszcze jego znaczenia. Dziecko, chociaż będzie umiało samodzielnie złożyć słowo „królik”, to jednak nie będzie wiedziało jakie to słowo ma znaczenie jeśli nigdy nie będzie miało kontaktu z żywym królikiem. Interakcja między tymi trzema elementami jest więc niezbędna przy rozwoju myślenia abstrakcyjnego[6].


Dziecko inaczej rozumie sztukę niż osoba dorosła


W przypadku człowieka dorosłego w związku ze słowem sztuka pojawiają się takie skojarzenia jak muzea, obrazy wiszące na ścianach, rzeźby, reprodukcje, modelki itp. Dość powszechne wśród osób dorosłych jest również przeświadczenie, że sztuka jest usytuowanym poza realnymi sprawami życia codziennego, a więc mniej wartościowym, pełniącym rolę rozrywki lub zapełnienia czasu wolnego, natomiast samo tworzenie zarezerwowane jest dla wąskiego grona artystów. W przypadku dzieci sztuka jest głównie środkiem wyrazu, przy czym każde dziecko jest inne w swojej twórczości. Wynika to głównie z odmienności doświadczeń, środków ekspresji i sposobu pojmowania świata. Wielu nauczycieli jest bardzo zaintrygowanych i zaangażowanych w proces twórczy dziecka, jednakże pod wpływem tego zainteresowania można popełnić wiele błędów wychowawczych. Jednym z nich jest podpowiadanie dziecku jakich kolorów powinien użyć lub jakich form. Chociaż intencje nauczycieli są jak najbardziej dobre, to jednak twórczość dziecka oparta jest głównie na spontaniczności. Podpowiadanie mu w jaki sposób ma tworzyć w pewien sposób je ogranicza[7].


Twórczość dla dziecka jest czymś naturalnym


Możemy być więc niemal pewni, że jeśli dziecko nisko ocenia swoje umiejętności lub mówi „nie umiem malować” oznacza to, że w jakiś czynnik zewnętrzny w sposób negatywny wpłynął na jego samoocenę. Mogła to być np. jakaś krytyczna uwaga dotycząca jego prac lub rodzice zniechęcający go do twórczości. Rodzice bardzo często uważają twórczość za wartość podrzędną, z której nie ma żadnych wymiernych korzyści. Często zamiast tego starają się zachęcić swoje dziecko do zajęcia się sprawami, które ich zdaniem pozwolą im w przyszłości zdobyć dobrze płatny zawód. Najczęściej jednak błąd popełniają sami nauczyciele poprzez notoryczne ocenianie prac w przyjętej w szkole skali, za pomocą własnych kryteriów piękna, na podstawie tego jak starannie dana praca została wykonana. Najładniejsze zdaniem nauczyciela prace wywieszane są na tablicy. Co prawda autorzy prac najładniejszych mogą być w ten sposób zachęceni do dalszej twórczości, jednakże samoocena dzieci, których prace nie znalazły się na tablicy może zmaleć. Tymczasem twórczość bardzo często jest dla dzieci sposobem na ucieczkę od frustracji i złych emocji, gdy nie radzą sobie z innymi przedmiotami w szkole[8].


Stopnie rozwoju twórczości dziecka


Twórczość dzieci jest czymś zmiennym, w zależności od ich wieku i stopnia rozwoju. W literaturze przedmiotu wyróżnia się kilka teorii faz rozwoju kreatywności dziecka[9]:


· Okres bazgroty – jest pierwszym stadium, kiedy dziecko po raz pierwszy zabierając się za rysowanie stawia na kartkach przypadkowe znaki i kreski. Jest to okres trwający zwykle do 4 roku życia, natomiast rysowane przez dziecko znaki są chaotyczne, nieuporządkowane i nie można w nich odnaleźć żadnego uporządkowania. Również w obrębie tego stadium można wyróżnić kilka pomniejszych etapów, poczynając od zupełnie przypadkowych zygzaków aż po bardziej kontrolowane kreski. Niektórzy rodzice w tym okresie starają się w jakimś stopniu instruować dziecko w jaki sposób stawiać linie rysując mu jakiś prosty obrazek, np. jabłko, jednakże rysunek jabłka jest dla dziecka w tym wieku czymś zupełnie abstrakcyjnym, gdyż nie ma ono odniesienia do rzeczywistości (musi dopiero samodzielnie poznać czym jest jabłko). Bardzo często niemożliwość wzajemnego zrozumienia jest źródłem frustracji, zarówno dla dziecka jak i dla rodzica. Rysowanie przypadkowych kresek jest dla dziecka przede wszystkim źródłem przyjemności, dlatego aby pomóc dziecku w trakcie trwania tej fazy należy przede wszystkim dawać mu dużo okazji do rysowania.


· Okres preschematyczny – jest następnym stadium rozwoju i trwa od 4 do 7 roku życia. W okresie tym dziecko w swojej twórczości dokonuje swoich pierwszych prób przedstawienia świata. Dziecko w swoich rysunkach przedstawia postaci ludzkie z charakterystycznie wyglądającymi kończynami oraz głową, proste przedmioty, które zna ze swojego otoczenia, zwierzęta, drzewa itp. Rysunki te nadal są bardzo chaotyczne, brakuje odpowiednich proporcji między poszczególnymi przedmiotami, jednakże ich dzieła posiadają już jakieś znaczenie. W okresie tym istnieje już możliwość rozmawiania z dziećmi o ich rysunkach, natomiast same dzieci bardzo chętnie udzielają odpowiedzi na ich temat.


· Stadium schematu – trwa od 7 do 9 roku życia. Dziecko w tym okresie rozwija u siebie poczucie formy, natomiast jego rysunki przedstawiane są w sposób bardziej opisowy niż w przypadku poprzedniej fazy. W tym okresie dziecko zwykle używa pewnych wyuczonych schematów, np. dotyczących rysowania osoby ludzkiej. Ustawia również poszczególne przedmioty i osoby w sposób uporządkowany, np. u dołu rysunku stoją rzędem postaci (zwykle rodzice i rodzeństwo), na pierwszym planie jest dom, przed nim drzewo, kwiat i pies. Cały rysunek przedstawiony jest w sposób dekoracyjny.


· Stadium wczesnego realizmu – trwa od 9 do 12 roku życia. W tym okresie u dziecka zyskują znaczenie rówieśnicy, natomiast rysunki zaczynają pełnić funkcję symboliczną zamiast przedstawienia świata. Wynika to z pojawienia się świadomości własnej odrębności, która to świadomość zyskuje wyraz w rysunkach. W przeciwieństwie do twórczości z poprzedniego okresu na rysunkach umieszczanych jest więcej szczegółów, natomiast postaci oraz przedmioty nie są już ustawiane w rzędzie u dołu kartki. Charakterystyczna jest też zwiększona dbałość o detale, jednakże rysunki są już mniejsze i nie tak pełne rozmachu. Same dzieci natomiast są już mniej chętne do pokazywania ich oraz mówienia o nich. U dziecka pojawia się również większa świadomość siebie jako członka społeczeństwa.


· Wczesny naturalizm lub stadium rozumowania – w tej fazie, począwszy od 11 lub 12 roku życia u dziecka zaczyna pojawiać się większa świadomość proporcji pomiędzy przedmiotami oraz ludźmi a także poczucie głębi. Zaczyna rozwijać się krytycyzm, dziecko natomiast coraz częściej stara się ukrywać rysunki, zaczyna też rysować karykatury. U postaci ludzkich zaczyna pojawiać się już więcej szczegółów oraz atrybutów płci. U niektórych dzieci w tej fazie rozwija się już świadomość różnic oraz gradacji barw. Dla sporej części dzieci jest to ostatni etap w rozwoju twórczości. Z tego powodu nawet niektóre osoby dorosłe poproszone o sporządzenie jakiegoś rysunku robią to w sposób typowy dla 12-latka.


· Okres rozwojowy – rozpoczyna się około 14 roku życia. W tym stadium u dzieci pojawia się zainteresowanie sztuką oraz świadomość artystyczna. Niektórzy uczniowie szkół średnich w trakcie tego okresu dochodzą do wprawy w naśladowaniu popularnych stylów artystycznych, w skutek czego uznaj się, że posiadają talent artystyczny. Jednakże w skutek naśladownictwa form artystycznych znacznie zmniejsza się głębia wyrazu artystycznego tych rysunków. To stadium jest już końcowe, jednakże przy założeniu, że dziecko dużo ćwiczy jest możliwe dalsze rozwijanie swoich umiejętności.


Sporządzenie tego typu podziałów na stadia rozwojowe jest o tyle istotne, że tworzone przez dzieci rysunki są pewnego rodzaju wskaźnikiem ich rozwoju w sensie ogólnym. Na tej podstawie widać między innymi w jaki sposób postrzega ono świat. W roku 1959 Piaget badając twórczość dzieci dokonał nieco innego podziału rozwoju twórczości na stadia[10]:


· okres sensomotoryczny (0-2 rok życia);

· okres przedoperacyjny (3-7 rok życia);

· stadium operacji konkretnych (8-11 rok życia).


Rola nauczyciela w twórczym rozwoju dziecka


Uważa się, że aby wspomagać rozwój dzieci w tym aspekcie zajęcia w szkole muszą wspomagać twórcze myślenie, które rozumieć można jako różny sposób podejścia do problemu. Przy twórczym myśleniu rozważa się również rozwiązania najmniej oczywiste na równi z oczywistymi, odkrywa też różne punkty widzenia. Pojawia się tutaj jednak podstawowe pytanie dotyczące roli nauczyciela w tym przedsięwzięciu. Czy on sam musi być osobą twórczą, aby wspomagać twórczy rozwój dzieci? Można przytoczyć kilka argumentów świadczących za tym, że sam nauczyciel powinien być twórczy[11]:


· jest on w stanie stworzyć dzieciom klimat sprzyjający twórczości, pobudzać ich ciekawość poznawczą oraz dostarczać wiedzy, którą uczeń może przetworzyć i przyswoić;

· może stymulować oraz motywować uczniów do myślenia i poszukiwania, jak również zadawać otwarte pytania;

· jest w stanie podążać za tokiem myślenia swoich podopiecznych;

· jest w stanie zadać sobie pytanie dotyczące tego, co jego podopieczni mogliby dzisiaj odkryć;

· potrafi nauczać twórczych sposobów rozwiązywania problemów;

· wspomaga odkrywanie drzemiącego w swoich podopiecznych potencjału twórczego.

Istnieją też pewne podstawowe zasady, którymi powinien kierować się nauczyciel podczas twórczego prowadzenia zajęć, które można streścić w czterech następujących podpunktach[12]:

· zamiast krytykować powinien słuchać oraz aprobować, powinien też być otwarty na pytania uczniów;

· powinien dawać swoim podopiecznym odczucie, że wszystkie pomysły są wartościowe oraz ważne;

· w niektórych przypadkach powinien wstrzymać się od oceny pracy uczniów, ponieważ może to może sprzyjać dalszym poszukiwaniom ze strony ucznia oraz pojawieniu się nowych pomysłów;

· nauczyciel swoją ocenę powinien uzasadnić, oraz ocenić danym pomysł pod kątem tego, co jest w nim ciekawe a co trzeba byłoby jeszcze zmienić oraz jakie to niesie ze sobą konsekwencje.


Metody rozwijania dziecięcej wyobraźni


Istnieją też różne metody rozwijania dziecięcej wyobraźni. Autorem kilku koncepcji jest W. Gordon, który w swoich pracach przedstawił następujące techniki:


· analogie fantastyczne – dzieci mają za zadanie wymyślenia konsekwencji nierealnych zdarzeń oraz przedstawienia ich w swojej pracy plastycznej. Przykładowe tematy zadań: „co by było gdyby rośliny rosły w nieskończoność, a ludzie nie?”, „co by było, gdyby można było mieszkać na księżycu?”. Można również wykorzystać łączenie ze sobą sprzecznych lub wykluczających się cech, np. kuro-ryby” lub „tęczowy kot”.


· metafory sensoryczne – są to ćwiczenia, podczas których uczniowie mają do czynienia z metaforami sensorycznymi, takimi jak ciepło lub ruch.


· analogie personalne – w trakcie tych ćwiczeń dzieci mają za zadanie wczucie się w symbole lub przedmioty, np. w kropelkę deszczu albo ziarenko piasku.


Kolejnym badaczem, który przyczynił się do rozwinięcia teorii dotyczącej stymulowania rozwoju twórczości był Edward de Bono. Uważał on, że inteligencja jest potencjałem, który bardzo często zostaje niedostatecznie wykorzystany. Stwierdził również, że aby nauczyć się twórczego myślenia nie jest konieczne dysponowanie wrodzoną inteligencją. De Bono stwierdził, że dzieci posiadają dosyć ograniczony słów aby móc dostatecznie szczegółowo opisać rzeczy, jednakże rysunek jest metodą, która pomaga na szybsze i dokładniejsze ich opisanie. W rysunku bardzo szybko można dostrzec co już jest narysowane a co jeszcze trzeba narysować oraz jakie są luki. Rysunek jest dla dziecka bardziej wszechstronną formą wypowiedzi. De Bono stworzył następujące formy ćwiczeń rozwijających kreatywność[13]:


· Pierwsze z ćwiczeń prowadzone jest w parach. Jedno z dzieci mówi dowolny wyraz, natomiast drugie ma za zadanie wymyślenie krótkiej historii na jego temat.

· Dzieci mają za zadanie stworzenie opowiadania na podstawie tytułu.

· Dzieci mają za zadanie sporządzenie rysunku na podstawie tematów np. „jak można zważyć konia”, „zaprojektuj ulepszony samochód, autobus – wygodny, przewożący dużo ludzi”, „zaprojektuj miasteczko zabaw dla dzieci z nowoczesnymi zabawkami”.


Kolejnym ze sposobów, jaki można wykorzystać do wspierania rozwoju twórczego jest drama. Jest to metoda, która polega na „aktywnej identyfikacji uczniów z fikcyjnymi rolami i sytuacjami”. W rolę tę angażowana jest wiedza uczniów, a w jej wyniku za pośrednictwem uruchamiania konkretnych operacji intelektualnych, zmysłów, emocji i aktywności ruchowej tworzy nowe jakości. Metoda ta nosi również nazwę dramy edukacyjnej lub kreatywnej. Na strukturę dramy składa się rozdzielenie ról, stworzenie inscenizacji, kreacja oraz reprezentacja ról oraz na końcu dyskusja. Drama może być jednak wielokrotnie przerywana i zwalniana oraz poddawana różnym zabiegom poznawczym[14].


Podsumowując, rozwój twórczy chociaż jest zagadnieniem często pomijanym w edukacji, to jednak jest niezwykle istotny. Od niego w dużym stopniu zależy przyszła rola społeczna i zawodowa młodego człowieka.

[1] Lowenfeld, Twórczość a rozwój umysłowy dziecka, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1977, s. 5.


[2] Huget P., Osobowościowe determinanty twórczości [w:] Twórczość i tworzenie w edukacji polonistycznej, pod red. A. Janus-Sitarz, UNIVERSITAS, Kraków 2012, s. 24.


[3] Lowenfeld, op. cit., s. 7.


[4] Ibidem.


[5] Ibidem.


[6] Ibidem, s. 7-8.


[7] Ibidem, s. 8-9.


[8] Ibidem, s. 9-10.


[9] Ibidem, s. 26-28.


[10] Ibidem, s. 28.


[11] Rozwijanie kreatywności dziecka, http://ckpidn.home.pl/nauczyciel/materialy/rozwijanie%20kreatywno%C5%9Bci%20dziecka_Rozw%C3%B3j%20kreatywnego%20my%C5%9Blenia%20u%20dzieci%205-%209%20lat.pdf, dostęp: 03.01.2020.


[12] Ibidem.


[13] Ibidem.


[14] Witerska K., Drama kreatywna – perspektywa rozwojowa [w:] Twórczość – ekspresja – aktywność artystyczna w rozwoju dzieci i młodzieży, pod red. K. Krasoń, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2011, s. 75.

0 wyświetlenia

Serwis Skribado.pl gwarantuje każdemu Klientowi pełną oraz całkowitą anonimowość i dyskrecję, jednak materiały edukacyjne mojego autorstwa mogą być wykorzystane wyłącznie w sposób nie naruszający przepisów Prawa Autorskiego oraz Art.272 KK. Moja praca ma na celu przyspieszenie procesu nauki i jest całkowicie zgodna z polskim prawem. Serwis nie ponosi odpowiedzialności za dalsze użytkowanie i sposób ich wykorzystania.

 Copyright © 2020 Skribado.pl - pisanie wzorów prac zaliczeniowych, licencjackich i magisterskich, copywriting

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now